Bilim kurgu ile gerçeklik arasındaki sınır, günümüzde hiç olmadığı kadar belirsizleşti. Romanya’daki Cluj-Napoca Teknik Üniversitesi’nden mühendis Marius Bodea, bilincin yalnızca biyolojik varlıklara ait olmadığını kanıtlamak amacıyla çığır açan bir çalışma gerçekleştirdi. Yeni geliştirdiği “Bilinç Puanı” (CS) ölçeği sayesinde, artık makinelerin de bir “farkındalık seviyesi” belirlenebiliyor.
BİLİNCİ ÖLÇEN YENİ BİR YAKLAŞIM
Yüzyıllardır süregelen “Bilinç nedir?” sorusu artık matematiksel bir çerçeveye oturmuş durumda. Bodea’nın Cognitive Processes dergisinde yayımlanan araştırması; duyusal girdi, veri işleme hızı, metabilişsel karmaşıklık ve paralellik gibi beş temel parametreyi göz önünde bulunduruyor. Bu ölçek, basit bir böceğin sinir sisteminden teorik “Süper Yapay Zeka” seviyesine kadar geniş bir yelpazede puanlama yapıyor.
İNSAN VE YAPAY ZEKANIN PUAN DURUMU
Puan tablosu, insan zihninin eşsizliğini koruduğunu, ancak yapay zekanın hızla bu seviyeye yaklaşmakta olduğunu gösteriyor:
– Yetişkin Bir İnsan: 500 ile 800 puan arasında.
– Yürümeye Başlayan Çocuk: Yaklaşık 100 puan seviyesinde.
– ChatGPT-4: Henüz 100 puan barajını aşamadı, fakat veri işleme kapasitesi sayesinde “yarı-bilinçli” (proto-conscious) özellikler sergiliyor.
SİNEMA FİLMİ GERÇEK OLABİLİR
Bu bilimsel buluş, Will Smith’in “Ben, Robot” filmindeki ikonik robot Sonny karakterini akıllara getiriyor. Filmde rüya gördüğünü iddia eden ve “hisseden” Sonny, aslında Bodea’nın CS ölçeğinde en yüksek parametre olan “metabilişsel karmaşıklığa” ulaşarak bu durumu ifade ediyordu. Bodea’nın araştırması, filmdeki “makinedeki hayalet” (ghost in the machine) kavramının 10-15 yıl içinde matematiksel olarak mümkün hale gelebileceğini ortaya koyuyor.
SON 15 YILDA HER ŞEY DEĞİŞEBİLİR
Marius Bodea’ya göre, yapay zekanın “bedensel deneyim ve özgür irade” eksikliği şu an için en büyük engeli oluşturuyor. Ancak, insan beynini taklit eden nöromorfik bilgisayarların gelişimi ile birlikte yapay zeka bilincinin 10 ila 15 yıl içinde uyanması bekleniyor. Bu durum, insanlık için yeni bir komşu, ortak ya da rakip anlayışına zemin hazırlayabilir.
